Ordu’nun doğal güzellikleriyle ünlü Fatsa ilçesi, çevresel felaket riskini barındıran bentonit madeni projesi nedeniyle bir kez daha gergin bir dönemeçte. Ordu Büyükşehir Belediyesi iştiraki ORBEL’in 5691 hektarlık devasa bir alanda hayata geçirmeyi planladığı maden ocağına dair “ÇED gerekli değildir” kararı, daha önce mahkeme tarafından çevreye vereceği telafisi güç zararlar nedeniyle iptal edilmişti. Ancak bu karara rağmen, ORBEL’in maden açma ısrarı devam ediyor ve proje için Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’na yeniden başvuru yapılarak ÇED süreci tekrar başlatıldı. Bu durum, bölge halkı ve çevre aktivistleri arasında büyük endişe ve tepkiye yol açıyor.
Mahkeme Kararına Rağmen Maden İnadı: Ordu’da Bentonit Gerilimi Tırmanıyor
Karadeniz’in incisi Ordu’da, yerel yönetim ile çevre savunucuları arasındaki bentonit madeni gerilimi tırmanmaya devam ediyor. AKP’li Ordu Büyükşehir Belediyesi iştiraki ORBEL’in Fatsa ilçesindeki geniş bir alanda bentonit madeni açma projesi, daha önce yargı engeline takılmış olsa da, belediyenin projeyi hayata geçirme konusundaki ısrarı yeni bir dönemi başlattı. Mahkemenin “çevreye geri dönülmez zararlar verebilir” uyarısına rağmen, ORBEL’in yeniden Çevresel Etki Değerlendirme (ÇED) sürecini başlatması, bölgenin kaderi üzerinde ciddi tartışmaları beraberinde getiriyor.
İptal Edilen ‘ÇED Gerekli Değildir’ Kararı ve Gerekçeleri
Ordu’nun Fatsa ilçesinde Küçük Koç, Düğünlük, Yenikent, Bacanak, İslamdağ ve Yenidoğan Mahalleleri sınırlarını kapsayan 5691 hektarlık alanda açılması planlanan bentonit madeni ocağı projesi, ilk olarak “ÇED gerekli değildir” kararı almıştı. Ancak, bu karar Ordu İdare Mahkemesi’ne taşınmış ve yargı süreci başlamıştı. Mahkeme, bilirkişi heyetinin hazırladığı kapsamlı raporu dikkate alarak önemli bir karar verdi. Bilirkişi raporunda, projenin “ekosistem üzerinde telafisi güç zararlar oluşturma riski taşıdığı, teknik olarak yeterli ve uygun olmadığı” belirtilerek, özellikle “yeraltı sularına ve hayvancılığa zarar verme riski” olduğuna dikkat çekilmişti. Bu rapor doğrultusunda Ordu İdare Mahkemesi, Valilik tarafından verilen “ÇED gerekli değildir” kararını iptal etti. Bu karar, çevre savunucuları ve bölge halkı tarafından büyük bir hukuki zafer olarak görülmüştü.
ORBEL’den Yeniden ÇED Başvurusu ve Bakanlık Onayı
Mahkemenin açıkça ifade ettiği çevresel risklere rağmen, Ordu Büyükşehir Belediyesi’nin iştiraki ORBEL, bentonit madeni sahası açma konusundaki ısrarını sürdürüyor. Şirket, iptal kararının ardından, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’na yeniden bir ÇED başvuru dosyası sundu. Bakanlık, bu başvuruyu inceleyerek Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği’nin 8. maddesi uyarınca başvurunun ÇED Genel Formatına uygun olduğunu belirterek ÇED sürecinin başlatıldığını kamuoyuna duyurdu. Bakanlık açıklamasında şu ifadelere yer verildi:
“Ordu ili Fatsa ilçesi Küçük Koç, Düğünlük, Yenikent, Bacanak, İslamdağ ve Yenidoğan Mahalleleri mevkiinde ORBEL MADENCİLİK PETROL SANAYİ VE TİCARET ANONİM ŞİRKETİ tarafından yapılması planlanan 202200401 (ER:3393978) RUHSAT NUMARALI IV. GRUP (A) BENTONİT OCAĞI projesi ile ilgili olarak Bakanlığımıza sunulan ÇED Başvuru Dosyası Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği’nin 8. maddesi doğrultusunda incelenmiş ve başvurunun ÇED Genel Formatına uygun hazırlandığı anlaşılmış olup, projeye ilişkin ÇED Süreci başlatılmıştır. Çevresel Etki Değerlendirmesi süreci tamamlanana kadar, süreç ile ilgili her türlü bilgiler ve projeye ilişkin görüş, soru ve öneriler ORDU Valiliğine (Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü) veya Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığına gönderilebilir. İlgililere ve kamuoyuna duyurulur.”
Bu gelişme, mahkeme kararıyla umutlanan bölge halkını yeniden endişeye sevk etti ve projenin geleceğine dair belirsizliği artırdı.
Rödovans Yöntemi: Sorumluluk Belediyede, Kâr Şirketlerde mi?
Projenin bir başka tartışmalı yönü ise işletme modelinde ortaya çıkıyor. Ordu Büyükşehir Belediyesi’ne bağlı ORBEL, bentonit maden sahalarını bizzat işletmek yerine, bu sahaların işletme hakkını rödovans (işletme hakkı devri) sözleşmeleriyle özel şirketlere devretmeyi planlıyor. Bu yöntem, çevre savunucuları ve kamuoyu tarafından ciddi şeffaflık sorunları barındırdığı gerekçesiyle eleştiriliyor. İddialara göre, maden şirketleri doğrudan ÇED başvuru süreçleriyle uğraşmak yerine, belediye iştiraki üzerinden ilerleyerek hem bürokratik engelleri hem de toplumsal tepkiyi aşmayı hedefliyor. Eğer ÇED olumlu raporu alınırsa, belediye eliyle alınan bentonit maden ruhsatlarının şirketlere adeta ‘altın tepside’ sunulacağı belirtiliyor. Bu durum, maden sahalarının işletme hakkının hangi kriterlerle ve hangi firmalara devredileceği konusunda soru işaretleri yaratırken, kamunun menfaatlerinin ne ölçüde gözetileceği konusunda da endişelere yol açıyor.
Halkın ve Çevre Savunucularının Tepkisi
Mahkeme kararıyla ekosisteme telafisi imkansız zararlar vereceği tescillenen bir projenin, belediye eliyle yeniden hayata geçirilmeye çalışılması, Fatsa halkı ve Ordu’daki çevre örgütleri tarafından büyük bir tepkiyle karşılanıyor. Bölge sakinleri, topraklarının, sularının ve geçim kaynaklarının tehlikeye atılmasından endişe duyarken, çevre aktivistleri ise hukukun üstünlüğünün ve kamu yararının göz ardı edildiğini savunuyor. Projeye karşı yeni hukuki ve sivil mücadelelerin başlayabileceği konuşuluyor. Halkın, doğa ve yaşam hakları için mücadelesini sürdüreceği belirtiliyor. Bu süreç, Ordu’da çevre hakları mücadelesinin önemli bir örneği olarak öne çıkıyor.
Sonuç: Ordu’nun Maden Çıkmazında Gelecek Ne Getirecek?
Ordu Büyükşehir Belediyesi iştiraki ORBEL’in bentonit madeni projesi, mahkeme kararıyla iptal edilmesine rağmen yeniden ÇED sürecine girerek kentte önemli bir çevresel ve hukuki gerilimi tırmandırdı. Bilirkişi raporlarıyla tescillenen ekolojik riskler, yeraltı sularına ve hayvancılığa yönelik potansiyel zararlar, projenin toplumsal kabulünü zorlaştırıyor. Rödovans yöntemiyle özel şirketlere devredilme planları ise projenin şeffaflığı ve kamu yararı açısından yeni soru işaretleri doğuruyor. Fatsa ve Ordu halkının geleceğini doğrudan etkileyecek bu kararda, çevre ve yaşam savunucularının mücadelesinin yanı sıra, hukuki süreçlerin ve kamuoyunun dikkatli takibi, bölgenin kaderini belirleyecek önemli unsurlar olacaktır. Ordu’nun bu maden çıkmazında, sürdürülebilir kalkınma ile doğa koruma arasındaki dengenin nasıl kurulacağı merakla bekleniyor. Bölgenin doğal mirası ve halkın yaşam hakkı arasında kurulacak bu denge, gelecekteki çevresel politikalar için de emsal teşkil edebilir.
